Canleiros de Marcón (Pontevedra)

En Valadares, na “Casa do Outeiro”, consérvase un impresionante acueduto coñecido co nome de “Os Canleiros”. Trátase dun sistema de levada por medio dunha canalización de pedra e varios sifóns. A auga que corría pola canle empregábase para regar, para dar de comer ao gando e para uso doméstico, principalmente lavar e cociñar.

Un importante complexo hidráulico dunha casa grande na que se conserva documentación do XVII. Así, malia non conservar datos sobre a construción do canleiro, poderiámolo situar entre este século e seguinte, da mesmo maneira que o resto de edificacións que hai no conxunto etnográfico.
Cunha lonxitude duns 90 metros, a canalización atravesa a finca próxima á casa erguida sobre soportes de pedra a modo de piares. Desde aquí, adéntrase na eira como mesmo sistema de canle seguido de varios sifóns para dotar de auga á adega, á vivenda e ao lavadoiro.

P.D. Tanto as covas dos canteiros de Tomeza da entrada anterior coma estes canleiros de Marcón, co conxunto da Casa do Outeiro, coñecinos grazas a un dos roteiros polo patrimonio rural de Pontevedra organizados polo concello e realizado no mes de outubro.

Chozo de canteiros en Tomeza (Pontevedra)

Cruceiro homenaxe aos canterios
As terras de Pontevedra foron terras de grandes canteiros. Parroquias como Mourente ou Tomeza dan boa conta delo. Nesta última, un dos de maior sona foi o mestre Daniel, a quen se lle deben obras como as escaleiras da casa do concello de Pontevedra ou o cruceiro de San Xoán de Poio.
Un traballo que desenvolveron no só homes, senón tamén mulleres, quen picaban a pedra miúda que logo sería utilizada para facer estradas.
Como testemuño das horas que pasaban xunto á canteira quedan na zona unhas pequenas construcións coñecidas co nome de “covas” ou “chozos”. Utilizadas para resgardarse das inclemencias do tempo, tamén se usaban para descansar e comer.
Este chozo sitúase no monte de San Cibrán e daba servizo a traballadores da Canteira do Carrelo. Xunto a este exemplo, na zona consérvanse outros dous sobre os que se pode ler máis información na web do proxecto toponímico do Concello de Pontevedra “Chamámonos así”.

Chozo ou cova de canteiros en Tomeza
Restos dunha canteira          

Casa de Peóns na Roibeira (Oza dos Ríos)

 
Na saída de Betanzos cara a Oza dos Ríos, no quilómetro número 2 da comarcal 840, atópase esta casa de “Peones Camineros”.
Construída en cachotaría, a cantaría resérvase para o enmarque dos vans e os esquinais.
A estrutura é a mesma do resto xa vistas, destacando os tornachoivas das fiestras das fachadas laterais, a cheminea e a lousa de enriba da porta co nome.

Casa de Peóns nas Neves (A Capela)

Na capital do concello da Capela, nas Neves, hai unha casa de peóns que daba servizo á estrada comarcal 564. Sitúase no extremo do pobo, na entrada oeste desde Cabanas.

Con planta cuadrangular e cuberta, recentemente restaurada, a dúas augas, posúe planta baixa e unha altura a modo de rocho. A distribución dos ocos realízase de maneira simétrica, do mesmo xeito que nos demais exemplos vistos desta tipoloxía: porta flanqueada por dúas fiestras alongadas na fachada principal e dous vans nas laterais á altura do faiado.

Faro da Illa Pancha (Ribadeo)

Na Mariña Lucense, seguindo a costa de Ribadeo, atopamos a fermosa e pequena “Illa Pancha”. Cunha extensión aproximada dunha hectárea, está unida á terra por unha pequena ponte e nela hai dous faros.
As orixes do primeiro remóntase ao ano 1857, cando o 31 de maio saen a poxa pública cun orzamento de 47.513,86 reais as obras do mesmo. A edificación posúe planta cuadrangular e ten uns 128 metros cadrados de superficie. No centro da cuberta, a catro augas, érguese a torre que soporta a lanterna.
En 1980 constrúese nas inmediacións o segundo faro, con maior alcalce, quedando o antigo edificio para albergar grupos electróxenos de emerxencia e a vivenda do técnico. Nesta época, ademais, tírase a ponte de madeira e ferro que unía á illa con terra e faise a actual, de formigón.
Máis info

Cetaria de Rinlo (Ribadeo)

A Cetaria de Rinlo é unha das moitas que se atopa na costa norte. Construíuse a principios do século XX aproveitando unha pequena cala na Punta Corveira, fronte á Pena dos Corvos. Posúe muros de lousa e unha comporta de ferro para regular a entrada e saída da auga. Criábanse toda clase de mariscos para a súa comercialización, principalmente centola e langosta.
A promotora do negocio, cara a 1904, foi María Luísa Soto, veciña de Santa Marta de Ortigueira. Anos máis tarde sería mercada polo familia Pose, orixinaria de Malpica, e o rinlego José Vázquez Oroza (1910 – 1999). Un auténtico emprendedor da época, José chegaría a ter tres cetarias na zona. A última entraría en funcionamento en 1954 e tamén sería a derradeira en pechar, permanecendo aberta ata principios dos anos ’90.

Veterinario do Mosteiro (Nogueira, Meis)

Desde o ano 2004 a veciñanza de Meis dispón por vez primeira dunha pequena oficina de correos. Instalouse no veterinario do Mosteiro, na zona do mercado de gando, antigo Campo da Feira. Na construción, de bloques prefabricados, volvemos a atopar a clásica arcada na fachada principal. Xunto aos ocos deste lenzo, porta e fiestra, posúe de maneira simétrica dous vans nas fachadas laterais, un deles cegados. A simetría só se rompe cun pequeno oco a carón da fiestra cegada.

Veterinario da Cañiza

Xunto á casa de peóns, na Cañiza tamén atopamos outra construción xenérica, neste caso para o tratamento do gando vacún. Está na carballeira do Cacharado, no centro do pobo, antigo campo da feira.

Construída en cantaría e formigón, posúe cuberta a dúas augas, na fachada principal posúe o característico pórtico con triple arcada de medio punto.

Na actualidade é propiedade municipal e acolle a coñecida como “Tasca da Carballeira”, explotada mediante unha contrata nos meses de verán.

Casa de Peóns na Cañiza

Na Ponte de Aráns, nunha curva vella da estrada 531 da Cañiza, sitúase esta “Casilla de peones camineros”. A construción segue a mesma estrutura que o resto de casas vistas ata o momento: planta rectangular dunha soa altura, cuberta a dúas augas, cantaría, fachada con porta principal flanqueada por dúas fiestras, vans remarcados e cartel no lintel co nome. As únicas diferencias son que non posúe recebo nin cheminea, e que na parte posterior ten un engadido para gardar material e maquinaria.

Casa dos Tenreiro (Pontedeume)

  Circulando pola autoestrada Betanzos-Ferrol, á altura do concello de Pontedeume, chama a atención unha fermosa edificación que se entrevé a man dereita. Trátase da coñecida como “Casa Magdalena” ou, máis recentemente, como “de la linterna”, a raíz dunha novela publicada por Carlos de Castro Álvarez, profesor afincado na vila do Eume. Sitúase no lugar de Esteiro, na parroquia de Nogueirosa, á beira da estrada que leva cara as Fragas do Eume.
A casa foi mandada construír nos anos ’70 do século XIX pola familia Tenreiro Rodríguez, empresarios de Pontedeume. Presenta planta cuadrangular con tres alturas e baixo cuberta a catro augas cun lucernario no centro. Na fachada posterior, os vans da planta inferior semellan ser de medio punto, mentres que no primeiro e segundo piso ábrense portas de aire cunha distribución simétrica.

Pola contra, a fachada principal, na que se abre a porta de entrada flanqueada por pequenos vans, posúe menor altura e remátase cunha pequena campá. En canto ao interior, este organízase ao redor da escaleira que conduce á torre-miradoiro.

 No ano 1924, un dos propietarios do inmoble, o arquitecto Antonio Tenreiro, atopou no contorno da finca o coñecido como “Cudrifaz de Pontedeume” ou “Hermes Celta“. O achádego produciuse a raíz dunhas obras de desmonte para construír a estrada. Pero o inmoble agocha moi máis secretos no seu xardín. Un amplo espazo verde con mananciais, estanques, fontes e destacadas especies que constitúe un gran parque botánico. Entre todas as árbores son de salientar un teixo centenario e unha araucaria excelsa.